Margrethe Vestager daagde de afgelopen jaren verschillende tech-giganten en overheden voor de Europese rechtbanken. Ze maakt duidelijk dat de Europese spelregels geen vodje papier zijn. De Europese interne markt is het grootste economische blok ter wereld. Wie er van wil genieten moet de spelregels volgen. Onder andere Google en de Waalse overheid kregen al grote boetes of moesten hun beleid aanpassen.

Wie is Vestager ?
Margrethe Vestager is de Europese Commissaris van mededinging. Ze groeit steeds meer uit tot de opvallenste politica van de Europese commissie. Door de manier waarop ze de strijd met de grootste bedrijven ter wereld aangaat, doet een zeldzame bewondering voor de Europese commissie ontstaan.
Voor 2014 was ze Minister van Binnenlandse Zaken en Economie in Denemarken. Daar was ze echter niet zo populair. Onder haar voorzitterschap zakte Radikale Venstre (haar sociaalliberale partij) in 2009 zelfs weg tot een dieptepunt van 3%. Met een nieuwe aanpak en nieuwe thema’s: pro-immigratie, pro-homo huwelijk en pro-Europa, maar ook fiscaal conservatief kon ze de partij terug doen stijgen naar 9,5% in 2011. Naar eigen zeggen is haar geheime wapen praten met iedereen, maar vooral sterk vasthouden aan haar principes. Misschien is dit wel de reden dat de bekroonde televisieserie Borgen op haar is geïnspireerd.

Belang van mededingingsbeleid
Waarom is de rol van Commissaris voor mededinging zo belangrijk? Voornamelijk omdat de Europese Unie nog altijd een economische unie is. Het is het economische blok met de grootste interne markt ter wereld. Het steeds uitbreiden van de interne markt heeft de bevoegdheden van de commissie uitgebreid. De commissie is steeds meer de rol gaan spelen van marktmeester. De EU heeft als marktmeester vooral gezorgd voor een liberalisering van het Europese landschap. Maar dit brengt ook risico’s met zich mee… De Europese commissie wil er prioritair voor zorgen dat alle ondernemingen onder dezelfde voorwaarden met elkaar kunnen concurreren. Ze wil op deze manier monopolies of valse concurrentie aanpakken en voorkomen.

Regels voor ondernemingen en regels voor lidstaten
Het mededingingsbeleid valt uiteen in twee grote categorieën: regels voor ondernemingen en regels voor lidstaten. De regels voor ondernemingen verbieden kartelvorming, misbruik van machtsposities en te sterke concentraties, bv na fusies en overnames, die leiden tot belemmering van de mededinging. Regels voor lidstaten zijn voornamelijk streng voor steunmaatregelen (staatssteun) die de handel tussen de lidstaten kan beperken.
De commissie heeft buitengewone machtige instrumenten om te interveniëren in de Europese interne markt. Ze kan bedrijven verplichten bepaalde onderdelen af te stoten. Ze kan bedrijven verplichten om informatie beschikbaar te stellen. En ze kan overheden dwingen om overheidssteun aan bepaald bedrijven te herzien. Een voetnoot hierbij is dat bedrijven en overheden in beroep kunnen gaan bij het hof van justitie van de EU. Dit gebeurt wel degelijk en soms ook met succes.

Google, Apple en Ikea in het visier.

Eerlijkheid centraal
Margrethe Vestager heeft haar start als Commissaris voor mededinging niet gemist. Vanaf haar aantreden pakte ze al meteen verschillende bedrijven hard aan. Een van de eerste was Google, die ze beschuldigde van misbruik van haar machtspositie door haar eigen dienst ‘Google shopping’ buitensporig te promoten. Wanneer op Google naar een product werd gezocht, verschenen de eigen prijsvergelijkingsresultaten bovenaan de pagina en de rivaliserende prijsvergelijkingsservices verdwenen onderaan in de resultatenlijst. Google kwam pas echt in de kijker te staan midden vorig jaar toen de commissie opnieuw Google beschuldigde van machtsmisbruik van haar positie bij het zoeken op het internet. De boete bedroeg deze keer maar liefst € 2,42 miljard.

Opvallend is dat voornamelijk IT-bedrijven geviseerd worden vanwege hun grote potentieel om een bepaalde sector te domineren.

Ook Waalse staalbedrijven kregen illegale staatsteun.

Een andere grote case die nog loopt heeft betrekking op het Russische bedrijf Gazprom. Het grootste bedrijf van Rusland en het grootste aardgasbedrijf ter wereld (en leverancier van ongeveer een derde van de totale aardgasconsumptie van de EU) wordt er van beschuldigd haar dominante marktpositie in Midden- en Oost-Europa te misbruiken. Vestager schuwt ook de confrontatie met overheden niet. De Waalse overheid bijvoorbeeld heeft volgens Vestager 211 miljoen euro aan illegale staatssteun verleend aan verscheidene staalbedrijven van de Duferco-groep. Ze oordeelt dat de staatssteun diende om niet leefbare staalproducenten op kunstmatige wijze overeind te houden en bijgevolg de concurrentie enkel verstoort, en de markt enkel vertraagt wordt op kosten van de belastingbetalers.

Betalen Ikea en Apple belastingen volgens de regels?
Meer recent is Vestager een onderzoek gestart naar de belastingaangelegenheden van Ikea, ’s werelds grootste meubelhandelaar. Het private Ikea, van oorsprong Zweeds, heeft zijn hoofdzetel in Nederland. Door afspraken met de Nederlandse fiscus, en door winsten te laten circuleren tussen Nederland, Luxemburg en Liechtenstein, zou het bedrijf tussen 2009 en 2014 een miljard euro aan Europese belastingen hebben uitgespaard.
In al deze onderzoeken staat voor de sociaalliberaal ‘eerlijkheid’ centraal, vooral als het aankomt op belastingen. De Europese lidstaten kunnen zelf bepalen wat hun belastingtarief is, maar dit moet wel voor alle bedrijven hetzelfde zijn. Zo is het moeilijk te begrijpen dat Apple op haar Europese verkoop in 2014 slechts 0,005% belastingen betaalde. Vestager viseert belastingregelingen die alleen voordelig zijn voor multinationals. Dat is volgens de EU-regelgeving illegaal. Dixit Vestager zijn de KMO’s niet alleen de ruggengraat van de Europese economie, maar ook de ruggengraat van de overheidsbegrotingen omdat het deze bedrijven zijn die hun ‘eerlijke deel’ aan belastingen betalen.

Vestager for President?
Vestager haalt met haar streng beleid geregeld het nieuws. Ze zet daarbij de Europese Unie positief in de spotlights. Hierdoor groeien de geruchten dat Vestager wel het voorzitterschap van de Europese commissie mag ambiëren. Zelfs de Franse president Macron heeft zijn steun hiervoor al uitgesproken. Maar volgens Vestager zelf zou het enkel
bij geruchten blijven. Ze gaat liever voor een tweede termijn als Commissaris voor mededinging. Aangezien de grootste fractie in het Europees parlement de Voorzitter van de commissie mag leveren is de kans trouwens klein dat zij als lid van de kleinere liberale fractie deze positie kan verzilveren. Wel zien we haar misschien terug als een van de “Spitzenkanidaten”, de kopman of kopvrouw die in heel de EU voor de liberale partij de debatten aangaat.

Iemand die de EU in een positief daglicht zet. 
Wat haar toekomstige rol ook moge zijn, binnen of buiten de EU, ze slaagt er in om het werk van de EU meer in de kijker te zetten. Op die manier dicht ze voor een stuk de kloof tussen de EU en de Europese burger. Alleen daarom al verdient ze onze aandacht!

Bronnen:
DELVA, T., RYCKBOST, I., STERCKX, D., e.a., Zo werkt Europa, Heule, 2015.
HIRST, N., Politico, (https://www.politico.eu/article/vestager-to-investigate-ikeas-taxes/). Geraadpleegd op 28 januari 2018.
RANKIN, J., The Guardian, (https://www.theguardian.com/business/2016/jan/20/eu-cracks-down-subsidies-struggling-steelworks-belgium). Geraadpleegd op 28 januari 2018.
RICE, X., NewStatesman, (https://www.newstatesman.com/science-tech/2018/01/margrethe-vestager-eu-commissioner-who-s-taming-tech-giants). Geraadpleegd op 28 januari 2018.
VAN DER VLEUTEN, A. (red.), De bestuurlijke kaart van de Europese Unie, Bussum, 2015.