Na Griekenland en Italië is het nu de beurt aan Spanje, met de ondertussen gekende beelden van migranten die de chaotische oversteek wagen op de Middellandse Zee. Daaruit blijkt eens te meer dat de Europese top van vorige maand geen allesomvattende oplossing bracht voor de asiel- en migratiecrisis. De acute politieke chaos werd misschien opgelost. De onderliggende problemen zijn dat allerminst. Zo probeert men al weken zonder groot succes Afrikaanse landen te overtuigen van zogenaamde ontschepingsplatformen, centra waar vluchtelingen van economische migranten zouden worden gescheiden. De sleutel tot de oplossing? Legale economische migratie. Waarmee het tevens de arbeidsmarktkrapte deels kan beantwoorden.

Nu het stof van de laatste weken stilaan is gaan liggen, wordt het tijd om voorbij het politiek opbod van de dag te kijken. De plannen van Donald Tusk waren en zijn verdienstelijk. Een Europees president kan niet anders dan de aanhoudende chaos een halt toeroepen. Compromissen mogen daarbij geen vies woord zijn, ethische grenzen overschrijden wel. Het discours hierover zou wat meer de juiste volgorde mogen kennen: eerst de menselijke waardigheid beklemtonen, vervolgens stilstaan bij de praktische beperkingen.

Economische migranten zijn geen vluchtelingen

Vluchtelingen scheiden van economische migranten is een logische keuze. Mensen verhinderen van de oversteek van de Middellandse Zee te maken evenzeer. Centra of platformen creëren – hetzij in Afrikaanse landen, of realistischer op het EU-vasteland – is vanuit deze optiek aanvaardbare realpolitik. Maar het grootste probleem ligt elders. De Europese Unie en vooral de lidstaten slagen er niet in uitgeprocedeerde asielzoekers terug te sturen naar het land van herkomst.

Snellere procedures nodig

Niet alleen slepen de procedures eindeloos aan, landen van herkomst weigeren quasi elke medewerking om uitgewezen asielzoekers en migranten terug te nemen. De gevolgen zijn verstrekkend. Wat ook de uitkomst van de asielprocedure is, asielzoekers zijn verzekerd dat ze in realiteit niet naar hun thuisland zullen terugkeren. Eenmaal in Italië of Spanje aangekomen is men ‘binnen’ in de Schengenruimte. Van een sterke incentive gesproken. Net hier ligt ook het zwakke punt van de migratiecentra of ‘ontschepingsplatformen’. Zonder snelle procedures (zoals in Nederland) én een actief repatriëringsbeleid dreigen deze centra uit hun kluiten te wassen en vergeetputten te worden.

Nieuwe deal nodig met herkomstlanden

Daarom dient de Europese Unie zo snel mogelijk een nieuwe deal met de herkomstlanden af te sluiten. Niet door het vuile werk aan hun uit te besteden zoals met de Turkije-deal. Wel door de juiste prikkels te voorzien. Geef de herkomstlanden in ruil voor de terugname van uitgeprocedeerden een daarmee samenhangende verhouding aan verblijfsvergunningen of ‘blue cards’. Zulke blue cards geven migranten werk- en verblijfsrechten, die in functie van het opleidingsniveau en de economische toegevoegde waarde van de migranten kunnen worden toegewezen. Hierdoor ontstaat voor economische migranten een legaal kanaal om in Europa te participeren. Herkomstlanden ontvangen bovendien via economische migranten een stukje welvaart door de terugkomende geldstromen. Resultaat: in tegenstelling tot vandaag hebben ze goede redenen om actief mee te werken en kan het immobilisme worden omgebogen in een concrete oplossing.

Krapte op de arbeidsmarkt

Ook de Europese economie heeft baat bij een meer uitgebouwd legaal circuit van economische migratie. In West-Europa, en Vlaanderen in het bijzonder, heerst er een grote arbeidsmarktkrapte. De vergrijzingsgolf belooft niet snel beterschap. Door het toelaten van geordende economische migratie kan ons economisch potentieel worden benut. Een soort matching systeem tussen migranten en de economische noden in Europa. Waarmee het tevens een ander, positief beeld laat zien van migranten die bijdragen aan de samenleving.

Economische migratie vergroot draagvlak

Laat ons dus met deze redeneringen in het achterhoofd opteren voor, eerder dan louter crisismanagement, een coherente langetermijnaanpak. Eén waarbij noch de grenzen op slot gaan, noch een onhaalbaar opengrenzenbeleid wordt voorgestaan. Een aanpak waarbij we humanitaire verplichtingen, migratie, bevolkingsgroei en economisch potentieel op elkaar afstemmen. Net zoals dat in Canada vandaag al gebeurt, met exacte cijfers en percentages van hoeveel mensen zij jaarlijks opnemen, zowel qua vluchtelingen als qua migranten. Terecht stelt Paul Scheffer onlangs op de Jong VLD-zomeruniversiteit dat juist zulke Canadese systemen het draagvlak voor asiel- en migratie vergroten. Humanitaire verplichtingen én economische draagkracht gaan zo hand in hand. Alleen met zo een coherente aanpak kan de impasse van vandaag doorbroken worden. En de liberale, multinationale wereldorde verdedigd worden. Tegen Orban. Tegen Salvini. Tegen Kurz. Maar voor de liberale democratie.

Hans Maes, Voorzitter Jong VLD; Philippe Nys, Politiek Secretaris Jong VLD